انسان خردمند / یووال نوح هراری
نام کتاب : انسان خردمند
نویسنده : یووال نوح هراری
مترجم : نیک گرگین
شخصیتهایی مثل باراک اوباما و بیل گیتس خواندن این کتاب را پیشنهاد کردهاند.
دکتر یووال نوح هراری از دانشگاه آکسفورد دکترای تاریخ دارد و در حال حاضر در دانشگاه عبری اورشلیم تاریخ جهان تدریس میکند. تحقیقات او بر سوالات فراگیری تمرکز دارند:
- چه رابطهای میان تاریخ و زیستشناسی وجود دارد؟
- آیا عدالتی در تاریخ هست؟
- آیا انسانها با افشای حقایق تاریخی خوشبختتر شدهاند؟
انسان خردمند بهگونهای جسورانه و همهجانبه و بحثانگیز هر آنچه را تا کنون گمان میکردیم در مورد انسان میدانیم به چالش میکشد: افکارمان، رفتارمان، اعمالمان، اقتدارمان… و آیندهمان را
برداشت من از کتاب :
بی شک خواندن این کتاب تاثیر بسیار عمیقی بر شما می گذارد و حقیقتا تار عنکبوتهای مغز انسان را کنار می زند. هراری ما را به تفکر وا میدارد. فایده تاریخ چیست؟ به چه سمتی داریم حرکت میکنیم؟ آیا واقعا سرنوشت انسان امروز روشنتر از دیروز است؟ اصلا آیا سرنوشت و آیندهای روشن در انتظار ماست؟ آیا امروز خوشبختتر از هزاران سال پیش هستیم؟ از خواندن این کتاب پشمان نخواهید شد
جملاتی از کتاب :
همه گونههای انسانی، علیرغم تفاوتهای زیادشان، چند ویژگی مشترک دارند که آنها را از موجوات دیگر متمایز میکند. بارزترین ویژگی این است که انسان، در قیاس با سایر جانداران، مغز فوقالعاده بزرگتری دارد. ۲۹
۱۵۰هزار سال قبل، انسانها با وجود استفاده از آتش هنوز موجوداتی کماهمیت بودند. حالا دیگر میتوانستند شیرها را فراری دهند، خود را در شبهای سرد گرم کنند، و جنگلی را به آتش بکشند. اما اگر همه گونههای انسانیِ موجود را به حساب آوریم، شاید تعدادشان هنوز از یک میلیون انسانِ ساکن در مجمعالجزایر اندونزی و شبهجزیره ایبری فراتر نمیرفت؛ این یعنی صرفا یک نقطه روی صفحه رادار زیستبومی. ۳۶
چرا مردم خود را با غذاهای پرکالری که برای جسمشان هم مضر است خفه میکنند؟ جوامع مرفه امروزی درگیر بلای چاقی هستند که به سرعت دارد به کشورهای در حال رشد هم سرایت میکند. تا وقتی که عادات غذایی نیاکان خوراک جویان را بررسی نکنیم، یافتن علت زیادهروی ما در خوردن غذاهای پرچرب و بسیار شیرین معما باقی میماند. در علفزارهای استوایی و جنگلهایی که آنها سکونت داشتند غذاهای شیرین پرکالری بسیار کمیاب و منابع غذایی به طور کلی کم بود. ۳۰هزار سال پیش، «خوراکجو»ی عادی تنها به یک نوع غذای شیرین دسترسی داشت و آن میوههای رسیده بود. اگر یک زن عصر حجری به یک درخت پر از انجیر برمیخورد منطقیترین کار این بود که، قبل از آن که بابونهای محلی آن درخت را لخت کنند، تا جایی که میتواند از آن انجیرها بخورد. غریزه زیادهروی در خوردن غذاهای پرکالری جزئی از ژنهای ما شد. امروزه ما شاید در آپارتمانهای بسیار بلند با یخچالهایی پر از غذا زندگی کنیم، ولی دیانای ما هنوز گمان میکند که در علفزارهای استوایی به سر میبرد. برای همین است که اگر یک لیوان بستنی در یخچال پیدا کنیم آن را کامل میبلعیم و پشتش هم یک شیشه بزرگ نوشابه را تا ته سر میکشیم. ۷۴
اما از منظر گله حیوانات، و نه چوپانها، نمیتوان به نتیجه دیگری به جز این رسید که انقلاب کشاورزی برای اکثر حیوانات اهلی شده فاجعهای وحشتناک بود. «موفقیت» تکاملی این حیوانات بیمعنی است. یک کرگدن وحشی کمیاب در آستانه انقراض شاید بسیار خوشبختتر از گوسالهای باشد که ناچار است تمام زندگی کوتاه خود را در قفسی تنگ سپری کند و پروار شود تا استیک لذیذی از آن تهیه کنند. کرگدن خوشنود ناراضی نخواهد بود از اینکه جزو آخرین اعضای گونهاش است. موفقیت عددی گونه گوساله تسلی خاطر اندکی است در برابر درد و رنجی که هر یک از افراد این گونه بدان دچار هستند. ۱۴۶
انقلاب کشاورزی یکی از بحثبرانگیزترین وقایع تاریخ است. بعضی طرفداران دو آتشه آن ادعا میکنند که این انقلاب بشر را در مسیر رفاه و ترقی قرار داد. دیگران آن را منجر به تباهی بشر میدانند و معتقدند که نقطه عطف سرنوشتسازی بود که باعث شد انسان خردمند همزیستی صمیمانه خود با طبیعت را رها کند و به سوی حرص و آز و ازخودبیگانگی بشتابد. این مسیر، به هر سمتی که بود، راه برگشتی نداشت. کشاورزی جمعیت را چنان به سرعت و از اساس افزایش داد که هر جامعه کشاورزی پیچیدهای اگر به شکار و گردآوری خوراک بازمیگشت دیگر نمیتوانست مثل سابق به بقای خود ادامه دهد. ۱۴۹
پول سکه و اسکناس نیست. پول هرآن چیزی است که انسانها تمایل دارند با استفاده از آن بتوانند به طور نظاممند ارزش چیزهای دیگر را به منظور مبادله کالاها و خدمات نشان دهند.۲۵۲
تنها نظام مبتنی بر اعتماد مخلوق انسانهاست که تقریبا هر شکافی میان فرهنگها را پر میکند و کسی را بر پایه گرایشهای دینی یا جنسیتی یا نژادی یا سنی مورد تبعیض قرار نمیدهد. در سایه وجود پول حتی کسانی که همدیگر را نمیشناسند و به یکدیگر اعتماد ندارند میتوانند همکاری موثری با یکدیگر داشته باشند. 264
انسان ها برای این نمی میرند که خدایان مقرر کرده اند ، بلکه به دلیل کاستی های فنی می میرند. و هر مسئله فنی هم راه حلی فنی دارد.غلبه بر مرگ؟شاید روزی بر فرشته مرگ هم غلبه کند. مرگ در مورد مرگ و میر نوزادان بیش از هر عرصه دیگری با شکست روبرو شد. 372
اولین خط آهن تجاری جهانی در ۱۸۳۰ در بریتانیا افتتاح شد. در ۱۸۵۰ کشورهای غربی ۴۰هزار کیلومتر راهآهن داشتند، اما در تمام آسیا و آفریقا و آمریکای لاتین فقط ۴هزار کیلومتر خط آهن وجود داشت. در ۱۸۸۰، غرب به خود میبالید که بیش از ۳۵۰هزار کیلومتر خط آهن دارد، در حالی که در سایر نقاط دنیا فقط ۳۵هزار کیلومتر راهآهن وجود داشت (و بیشتر آن را هم انگلیسیها در هند کشیده بودند). ۳۹۱
پس از سال ۱۹۰۸، و بخصوص بعد از سال ۱۹۴۵، طمع سرمایهداری عمدتا به دلیل ترس از کمونیسم، تا حدود مهار شد. اما بیعدالتی هنوز حکمفرماست. کیک اقتصادی ۲۰۱۴ بسیار بزرگتر از کیک سال ۱۵۰۰ است، اما آن چنان نامساوی تقسیم شده است که بسیاری از دهقانان آفریقایی و کارگران اندونزی بعد از یک روز کار سخت با غذایی کمتر از غذای اجدادشان در ۵۰۰ سال قبل به خانه برمیگردند. ممکن است رشد اقتصاد مدرن هم مثل انقلاب کشاورزی، فریبی بسیار بزرگ از کار درآید.457
انسان دیگر به حیوانات به چشم موجوداتی زنده که درد و رنج و اندوه را حس می کنند نگاه نمی کند و با آنها مثل ماشین رفتار می کند. 469
در مجموع امروزه دهها میلیارد حیوان در دامداریها زندگی میکنند که بخشی از خط تولید ماشینی هستند و در حدود ۵۰ میلیارد از آنها سالانه کشته میشوند. این روشهای صنعتی دامداری به افزایش بیسابقه تولیدات کشاورزی و ذخایر غذایی انسانها انجامیده است. پرورش صنعتی حیوانات در کنار ماشینی شدن کشت گیاهان، اساس کل نظام اقتصادی – اجتماعی مدرن است. 474
پولی که جمعیت آمریکا هر ساله صرف برنامه های لاغری می کند بیشتر از پولی است که برای سیر کردن تمام گرسنگان دنیا لازم است 477
و سرانجام، فقط در صورتی میتوانیم به خاطر دستاوردهای بیسابقه انسان خردمند امروزی به خود ببالیم که سرنوشت تمام موجودات دیگر را کاملا نادیده بگیریم. بخشهای زیادی از نعمات مادی که به آن فخر میفروشیم و از ما در مقابل بیماریها و قحطی محافظت میکند به بهای شکنجه و قربانی شدن میمونهای آزمایشگاهی، گاوهای شیرده، و مرغهای تسمهنقالهای به دست آمده است. در طی دو قرن اخیر، دهها میلیارد از آنها قربانی نظامی از استثمار صنعتی بودهاند که قساوتش در تاریخ سیاره زمین بیسابقه بوده است. اگر فقط یک دهم آن چه را فعالان حقوق حیوانات مطرح میکنند بپذیریم، پس چهبسا کشاورزی صنعتی مدرن بزرگترین جنایت تاریخ باشد. 517
چند لحظه به خویشاوندان و دوستان تان فکر کنید. افرادی را می شناسید که هرچه هم به سرشان بیاید نسبتا شادند. و کسانی هم هستند که علی رغم تمام نعماتی که از این دنیا به آنها می رسد ، همیشه ناراضی اند. ما بیشتر مایلیم فکر کنیم که اگر محل کارمان را عوض کنیم یا ازدواج کنیم یا رمانی را که می نویسیم به اتمام برسانیم یا خودروی جدیدی بخریم یا وام مان را بپردازیم ، عرش را سیر خواهیم کرد. اما وقتی که به هرچه آرزو داریم برسیم باز هم خوشبخت تر نخواهیم بود. خریدن خودرو یا نوشتن رمان تغییری در بیوشیمی ما به وجود نمی اورد. اینها می توانند لحظاتی بیوشیمی ما را تغییر دهند اما خیلی زود به جای اول خود باز می گردد. 528
اعمال ما بخشی از طرح الهی هستی نیست ، و اگر سیاره زمین فردا صبح نابود شود ، عالم هستی احتمالا مطابق معمول به حیاتش ادامه می دهد. تا آنجا که در این لحظه می توانیم بگوییم هیچ کس دلتنگ ذهنیت بشری نخواهد شد 534
متاسفانه حاکمیت انسان خردمند بر زمین تا کنون چندان حاصلی به بار نیاورده است تا به اعتبار آن بر خود ببالیم. ما محیط اطرافمان را تحت کنترل درآوردهایم، محصولات غذایی را افزایش دادهایم، شهرها ساختیم، امپراتوریها برپا کردیم و شبکههای تجاری گسترده ایجاد کردیم. اما آیا توانستیم از میزان رنج در جهان بکاهیم؟ بارها ثابت شده است که افزایش دائمی قدرت بشر لزوما به رفاه آحاد انسانهای خردمند نینجامیده است و منجر به فلاکتی غیرقابل تصور برای موجودات دیگر شده است. ۵۶۷
سپاس ...